การทำงานของเจตสิก 50 อย่างที่ประกอบกันเป็นสังขารขันธ์ มีลักษณะและกลไกการทำงานที่สำคัญตามที่ระบุในแหล่งข้อมูลดังนี้
หน้าที่หลักคือการปรุงแต่งใจ เจตสิกทั้ง 50 อย่างนี้ทำหน้าที่เป็นสภาวะที่ปรุงแต่งใจให้ดีหรือชั่ว โดยเป็นการรวมกลุ่มของนามธรรมทั้งหมด ยกเว้นเพียงเวทนา ความรู้สึก และสัญญา ความจำ เท่านั้น
มี เจตนา เป็นประธานในการทำงาน ในบรรดาเจตสิกทั้ง 50 อย่างนี้ เจตนา ความจงใจ จะทำหน้าที่เป็นประธานหรือ
หัวหน้าหลักในการปรุงแต่ง
ครอบคลุมการแสดงออก 3 ทางการทำงานของเจตสิกเหล่านี้จะมุ่งเน้นไปที่การปรุงแต่ง ความคิด มโนกรรม การพูด วจีกรรม และการกระทำ กายกรรม แบ่งคุณภาพการทำงานเป็น 3 ประเภท เจตสิกเหล่านี้จะปรุงแต่งจิตใจให้ออกมาในลักษณะใดลักษณะหนึ่ง ดังนี้
กุศลปรุงแต่งใจให้ดี
อกุศล ปรุงแต่งใจให้ชั่ว
อัพยากฤต ปรุงแต่งใจในลักษณะที่เป็นกลาง ๆ
ทำงานสัมพันธ์กับสิ่งที่สั่งสมมาการปรุงแต่งของเจตสิกกลุ่มนี้จะดำเนินไปตามสิ่งที่ได้สั่งสมหรืออบรมไว้แต่อดีต ซึ่งก็คืออาสวะกิเลสที่นอนเนื่องอยู่ในจิต ทำให้เกิดเป็นสังขารกิเลสหรือการปรุงแต่งที่ประกอบด้วยกิเลส
มี
ลักษณะไม่เที่ยงเช่นเดียวกับองค์ประกอบอื่นในขันธ์ 5 การทำงานของเจตสิกทั้ง 50 อย่างในสังขารขันธ์นี้ถือเป็นสังขตธรรม สิ่งที่ถูกปัจจัยปรุงแต่งขึ้น จึงมีสภาวะที่ไม่เที่ยง เกิดขึ้นและดับไปตามเหตุปัจจัยการทำงานของเจตสิก 50 อย่างที่ประกอบกันเป็นสังขารขันธ์ มีลักษณะและกลไกการทำงานที่สำคัญตามที่ระบุในแหล่งข้อมูลดังนี้
หน้าที่หลักคือการปรุงแต่งใจเจตสิกทั้ง 50 อย่างนี้ทำหน้าที่เป็นสภาวะที่ปรุงแต่งใจให้ดีหรือชั่ว โดยเป็นการรวมกลุ่มของนามธรรมทั้งหมด ยกเว้นเพียงเวทนา ความรู้สึก และสัญญา ความจำ เท่านั้น
มี เจตนา เป็นประธานในการทำงาน: ในบรรดาเจตสิกทั้ง 50 อย่างนี้ เจตนา ความจงใจ จะทำหน้าที่เป็นประธานหรือหัวหน้าหลักในการปรุงแต่ง
ครอบคลุมการแสดงออก 3 ทางการทำงานของเจตสิกเหล่านี้จะมุ่งเน้นไปที่การปรุงแต่ง ความคิด มโนกรรม การพูด วจีกรรม และการกระทำ กายกรรม แบ่งคุณภาพการทำงานเป็น 3
ประเภทเจตสิกเหล่านี้จะปรุงแต่งจิตใจให้ออกมาในลักษณะใดลักษณะหนึ่ง ดังนี้กุศลปรุงแต่งใจให้ดี
อกุศล ปรุงแต่งใจให้ชั่ว
อัพยากฤตปรุงแต่งใจในลักษณะที่เป็นกลาง ๆ
ทำงานสัมพันธ์กับสิ่งที่สั่งสมมาการปรุงแต่งของเจตสิกกลุ่มนี้จะดำเนินไปตามสิ่งที่ได้สั่งสมหรืออบรมไว้แต่อดีต ซึ่งก็คืออาสวะกิเลสที่นอนเนื่องอยู่ในจิต ทำให้เกิดเป็นสังขารกิเลสหรือการปรุงแต่งที่ประกอบด้วยกิเลส
มีลักษณะไม่เที่ยงเช่นเดียวกับองค์ประกอบอื่นในขันธ์ 5 การทำงานของเจตสิกทั้ง 50 อย่างในสังขารขันธ์นี้ถือเป็นสังขตธรรม สิ่งที่ถูก
ปัจจัยปรุงแต่งขึ้น จึงมีสภาวะที่ไม่เที่ยง เกิดขึ้นและดับไปตามเหตุปัจจัยความสัมพันธ์ระหว่างสังขารขันธ์และวิญญาณตามที่ปรากฏในแหล่งข้อมูล สามารถสรุปประเด็นสำคัญได้ดังนี้
เป็นองค์ประกอบในขันธ์ 5 ร่วมกันทั้งสังขารขันธ์และวิญญาณต่างก็เป็นองค์ประกอบที่แยกจากกันแต่ทำงานร่วมกันในฐานะเบญจขันธ์ เพื่อประกอบกันขึ้นเป็นชีวิต
การปรุงแต่งคุณภาพของใจสังขารขันธ์ทำหน้าที่เป็น สภาวะที่ปรุงแต่งใจให้ดีหรือชั่วโดยมีเจตนาเป็นประธานในการปรุงแต่งความคิด การพูด และ
การกระทำ
ซึ่งในบริบทนี้ ใจก็คือการรับรู้อารมณ์หรือวิญญาณนั่นเอง สังขารจึงเป็นตัวกำหนดคุณภาพของวิญญาณว่าจะรับรู้อารมณ์นั้นในลักษณะที่เป็นกุศล อกุศล หรืออัพยากฤต กลาง ๆ
ความเป็นสังขตธรรม สิ่งที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ทั้งสังขารและวิญญาณมีสถานะเป็นสังขตธรรมเหมือนกัน คือเป็นสิ่งที่เกิดจากเหตุ
ปัจจัยและถูกปัจจัยปรุงแต่งขึ้นมา
ตกอยู่ภายใต้กฎความไม่เที่ยงแหล่งข้อมูลระบุไว้อย่างชัดเจนว่าทั้งสองอย่างมีความสัมพันธ์กันในแง่ของสัจธรรมที่ว่า สังขารไม่เที่ยง วิญญาณไม่เที่ยง เมื่อปัจจัยที่ปรุงแต่งพวกมันเปลี่ยนแปลงไป ทั้งสังขารและวิญญาณก็ย่อมต้องแปรเปลี่ยนและดับไปเป็นธรรมดา
ความเชื่อมโยงใน
ปฏิจจสมุปบาทในกระบวนการปฏิจจสมุปบาท สังขารคือสิ่งที่ปรุงแต่งตามอาสวะกิเลสที่สั่งสมไว้
ซึ่งการปรุงแต่งนี้เองจะเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการเกิดขึ้นและการทำงานของวิญญาณในลำดับถัดไป
สรุป คือ สังขารขันธ์ทำหน้าที่เป็นตัวปรุงแต่งหรือแต่งแต้มคุณภาพให้กับการรับรู้ของวิญญาณ โดยทั้งคู่ต่างอิงอาศัยกันและกันภายใต้กฎแห่งความไม่เที่ยง
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น